Sessizlik yayılır, izleyici kalabalığının gürültüsü kesilir ve törensel bir an başlar! Sahneye elinde balalayka ile bir güzellik çıkar. Bir saat, iki saat geçer ve bu süre zarfında dinleyici, sihirli seslerin eşsiz dünyasına dalıp gider. Neredeyse hiç kimse, bu enstrümanın sağlam tellerinin ustalıklı parmakları acımasızca incitmediğini, tellerin sıklıkla bu parmakların sıcak kanıyla yumuşatıldığını bilmez…
Bu arada, Ukrayna ve Beyaz Rusya dillerinin bazı lehçelerinde “blat” kelimesinin telaffuzu İngilizce “blood” (kan) kelimesine benzer. Bu kelime, balalayka çalma tarzının özünü yansıtır.
Ukraynaca dilinde müzik aletinden ilk kez bahsedildiği yer 18. yüzyıl el yazmalarıdır; burada “balalayka çalan bir Tatar”dan söz edilir. Ukraynaca’daki “balakati” (sohbet etmek) ve “bayka” (masal) gibi ortak leksemeler, yalnızca eski bir Slav halk müzik aleti olan kordofon ailesinin bu enstrümanıyla ses uyumu içinde değildir, aynı zamanda onun müzikal ifade özelliklerini de açıklar niteliktedir. Genel olarak “bala” morfemi Türk kökenlidir ve “çocuk” anlamında kullanılır. Elbette halk zekası, bu köke ses uyumu (singarmonizm) kurarak, eşsiz müzik enstrümanının adını — “balalayka” — şekillendirmiştir.
Beni, bir balalayka sanatçısının yeteneğine hayran olarak, Tetyana Homенко’nun ruhunun yüceliği, derinliği ve sanatındaki zirveye ulaşmış becerisi her zaman büyük bir neşeyle doldurur. Onun performansını en az bir kez duyan herkes, hayranlıkla dolar.
Tetyana Hanım’ın geniş repertuarı, farklı stillerde, türlerde ve dönemlerden eserleri barındırır. Özellikle sanatçının “Folke, Klasik ve Caz’a Yolculuk: Balalaykanın Tüm Yönleri” adlı eşsiz projesi dikkat çeker. Bu proje, yalnızca kahramanımızın doğduğu ve yaşadığı Kiev’de değil, Ukrayna’nın diğer şehirlerinde de büyük başarıyla gerçekleştirilmiştir. Üstelik bu proje, Ukrayna’yı uluslararası arenada, eşsiz tarihi ve kültürüyle Avrupa ülkesi olarak tanıtmaktadır.
Benim için, Viktor Kosenko Anıt Müzesi–Dairesi müdürü olarak, Tetyana Homенко’nun sanatı ayrıca o kadar değerlidir ki; Viktor Kosenko — 20. yüzyılın başlarında, Varşova Suvorov Kadet Kolordusu’nda okurken — bir balalayka ansamblının üyesiydi ve bu topluluk için hem Ukrayna halk dansları ve şarkıları hem de dünya klasiklerinden örnekler düzenlemişti.
Çocukluğunda Tetyana, halk dansları ansamblinde çalıştı; aynı zamanda Kiev’in Dmytro Kabalevsky adına 14 numaralı müzik okulunda balalayka öğretmeni Oleksandr Vinichenko’nun sınıflarında eğitim gördü. Tetyana Hanım’ın anlattığına göre, ailesi bu önemli adımı ancak müzik okulundan gelen telefonla öğrendi. Böylece 1994 yılının baharında Tetyana, geleceği belirleyen kararı bireysel olarak aldı.
Öğreniminin ikinci yılında, halk enstrümanları icracıları kent yarışmasında birinci ödülünü aldı. Jürinin başkanı, Kiev Devlet Yüksek Müzik Okulu (bugünkü: Kiev Müzik Enstitüsü) Reinhald Gliere adına Ulusal Halk Enstrümanları Bölümü Müdürü, Ukrayna’nın en saygın müzisyenlerinden biri olan Anatoliy Hryhorenko idi. Tam da o sıralarda, bu çok genç kızın yüksek icra ustalığını özellikle vurgulamıştı. O andan itibaren genç balalaykacı, kent festivallerine katıldı, çocuk filarmonisinin yıllık konserlerinde sahne aldı, radyoda performans sergiledi. Yoğun program nedeniyle kısa sürede, dans ile balalayka arasında zor bir seçim yapılması gerekti. Bu dönemi Tetyana Homенко, Kiev Müzik Okulu Halk Enstrümanları Bölümü öğrencisi olarak geçirdi.
2000–2004 yılları arasında öğretmeni Olena Murzhi’nin sınıfında yoğun bir öğrenim süreci yaşadı. Azimli çalışması, Tetyana Homенко’ya ciddi başarılar kazandırdı: ulusal yarışmaların ödüllerini aldı ve halk enstrümanları orkestralarıyla uluslararası festivallere katıldı.
Tetyana aktif ve girişken bir öğrenciydi; öğrenim yıllarında Kiev Belediye Başkanı tarafından yetenekli gençlere verilen bursu kazandı. Okulu onur derecesiyle bitirdi ve Kiev dinleyicilerine yakın zamanda sunduğu bireysel konser programlarından birini, bu eğitim kurumunun 150. kuruluş yıldönümüne adadı.
Profesyonel kariyer sürecinde Tetyana Homенко, parlak bir solo sanatçı ve harika bir ansambl oyuncusu olarak şekillendi. Öyle ki 2000–2005 yılları arasında, Ukrayna’nın Onurlu Sanatçısı Viktoriya Vasilyeva yönetimindeki Uluslararası Kültür ve Sanat Merkezi Halk Enstrümanları Orkestrası üyesi ve solisti oldu.
2004 yılında Petro Çaykovski adına Ukrayna Ulusal Müzik Akademisi’ne, Ukrayna’nın Onurlu Sanatçısı Yuriy Alekzik’in sınıfına kabul edildi. Bu prestijli yüksek okulun duvarları arasında geçirdiği yıllar, balalayka sanatçısının icra ustalığının en güçlü şekilde dövüldüğü dövmehanesi oldu. Olağanüstü yeteneği, olağanüstü çalışma azmi ve disiplini, çok zaman ve enerji gerektiren çok yönlü faaliyetlerine imkan tanıdı. Tetyana Hanım, Ukrayna’nın Onurlu Sanatçısı Anatoliy Dubyna yönetimindeki halk enstrümanları orkestrasının solisti oldu. 2005 yılında bu topluluk, Tahran’da (İran) düzenlenen Uluslararası Halk Müziği Festivali’nde birincilik ödülünü kazandı.
Tetyana Homенко, icracılık, pedagoji ve bilimsel-metodolojik faaliyetleri bir arada yürütür. 2001–2004 yılları arasında Viktor Kosenko adına 3 Numaralı Çocuk Müzik Okulu’nda öğretmenlik yaptı. 2004–2015 yılları arasında Reinhald Gliere adına Kiev Müzik Enstitüsü’nde Igor Savkov yöneticiliğinde Halk Enstrümanları Orkestrası’nda konser majör yardımcısı görevini yürüttü. Aynı zamanda 2012–2015 yılları arasında Enstitü’nün hazırlık bölümü ve uluslararası ilişkiler bölümünde metodist olarak çalıştı. 2012’de ise “Balalayka İcra Sanatında Stres Problemi ve Onunla Mücadele Yolları” konulu bilimsel çalışmasını hazırladı ve başarıyla savundu. Bu araştırmanın değeri, yazarın kendi pratik deneyimini teorik olarak analiz edip temellendirmesinde yatmaktadır.
Tetyana Homенко başarılarıyla yetinmez. 2008 yılında sanat alanı dışına çıkmadan, Ukrayna Devlet (şu an: Ulusal) Kültür ve Sanat Yöneticilik Akademisi’nden “Yönetici-Ekonomist” diplomasını aldı. Haziran 2011’de, Sevastopol’de düzenlenen “Samorodki” Uluslararası Halk Müziği Yarışma-Festivali’nde birincilik ödülünü aldı.
2013 yılında enstrümantal dörtlü “BRAVO Band”ın kurulmasını öncülük etti; grup aynı yıl uluslararası bir yarışmada ödüllü oldu. Kurulduğu yıldan bu yana topluluk, hem yerel hem de ulusal düzeyde çok sayıda müzikal ve kültürel-aydınlatıcı etkinliğe katıldı.
Tetyana Homенко’nun uluslararası kültürel alandaki faaliyetlerinin kapsamlılığı ve sonuçları da etkileyicidir. 2014 yılından beri Amerika Balalayka ve Domra Birliği üyesidir ve ABD’deki derneğin yıllık kongrelerine sürekli katılmaktadır: Temmuz 2014, Kalamazoo, Michigan; Temmuz 2015, Akron, Ohio; Temmuz 2016, Bloomington, Indiana; Temmuz 2018, Philadelphia, Pensilvanya.
Tetyana Hanım’ın bazı ulusal ve uluslararası projelerine de değinmek gerekir. 2016’dan beri, Ukrayna ve uluslararası yarışmaların ödüllü katılımcısı, Petro Çaykovski adlı Ulusal Müzik Akademisi mezunu Vitaliy Liman (piyano) ile birlikte çalışıyorlar. “Balalayka and Piano duo” (Balalayka ve Piyano Dueti) Ukrayna genelinde bir dizi konser verdi.
2017 yılında Tetyana Homенко, “Folke, Klasik ve Caz’a Yolculuk: Balalaykanın Tüm Yönleri” başlıklı konser ve konferans serisini başlatmak için, ulusal ve uluslararası yarışmaların ödüllü katılımcısı, Ukrayna Ulusal Müzik Akademisi doçenti ve Ukrayna Sahne Sanatlarının Onurlu Sanatçısı İrina Shesterenko (piyano) ile birlikte çalıştı. Bu yaratıcı iş birliği aslında 2004 yılından beri devam ediyor.
Sanatçının biyografisinde önemli bir sayfa, 2017’den beri Ukrayna Ulusal Müzik Birliği üyesi ve Ukrayna Sahne Sanatları Derneği üyesi olmasıdır. 2018 yılında “Ukrayna Sahne Sanatlarının Onurlu Sanatçısı” unvanını aldı.
2018 yılında “Folke, Klasik ve Caz’a Yolculuk: Balalaykanın Tüm Yönleri” adlı konser ve ders serisini yeni “Balalayka ve Piyano Dueti” kadrosuyla sürdürdü. Bu kez ortağı, uluslararası yarışmaların ödüllü katılımcısı, sanat tarihi doktoru adayı, Mykola Lysenko adına Kiev Orta Uzmanlık Müzik Okulu metodist öğretmeni ve Petro Çaykovski adına Ukrayna Ulusal Müzik Akademisi kıdemli öğretim üyesi İhor Ryabov oldu. Bu duetin özgün yönü, farklı müzik stilleri, akımları ve dönemlerin (Barok’tan günümüze kadar) bir araya getirilmesidir. Topluluk repertuarı, Ukraynalı ve yabancı bestecilerin eserlerinden oluşur. Ancak bu ikilinin temel “özellik” ve imzası, caz bestelerini icra etmesidir.
Eşsiz Ukraynalı balalayka sanatçısı Tetyana Homенко’nun yaratıcı ve aydınlatıcı faaliyetleri, yeteneği ve karizması, hem memleketinde hem de yurtdışında dinleyicileri büyük ölçüde etkilemektedir. Bu sanatçının sihirli ellerinde Ukrayna, tüm dünyaya parlak, özgün tonlarıyla yankılanmaktadır!
Vladimir Mudryk